Chuyển đến nội dung

HVAC phòng sạch

Cân bằng gió TAB trong hệ thống HVAC phòng sạch: Quy trình đo, hiệu chỉnh và nghiệm thu

Cân bằng gió TAB trong HVAC phòng sạch là quá trình kiểm tra, đo lường và điều chỉnh hệ thống thông gió nhằm đưa lưu lượng cấp, hồi, thải và những điều kiện liên quan về trạng thái phù hợp với hồ sơ thiết kế. Đây là bước quan trọng trước khi xác minh hiệu suất và nghiệm thu hệ thống HVAC của phòng sạch.

Một phòng sạch có đầy đủ AHU, HEPA Filter, ống gió, van điều tiết và hệ thống điều khiển vẫn có thể hoạt động chưa đúng: các miệng gió phân phối không đồng đều, một số nhánh thiếu lưu lượng, hệ hồi mất cân bằng hoặc chênh áp giữa các phòng dao động. TAB sử dụng số liệu đo tại hiện trường để phát hiện nguyên nhân và điều chỉnh hệ thống.

Tuy nhiên, hoàn thành TAB không đồng nghĩa với việc phòng sạch đã đạt cấp ISO hoặc hoàn thành toàn bộ Qualification/Validation. Đánh giá độ sạch còn cần những phép thử phù hợp như nồng độ hạt, kiểm tra rò rỉ HEPA lắp đặt, hướng dòng khí, thời gian phục hồi và các yêu cầu chuyên ngành tương ứng.

Bài viết do DuyHVAC biên soạn độc lập, tập trung vào nguyên lý TAB, thiết bị đo, phép tính lưu lượng/ACH, cân chỉnh AHU và từng miệng, chênh áp, lỗi thường gặp và báo cáo As-Found/As-Left. Những số liệu trong bài chỉ là ví dụ học tập, không phải định mức mặc định của ISO 14644.

Phối cảnh Twin cắt lớp hệ HVAC phòng sạch với AHU, bộ lọc HEPA trên trần, gió cấp và hồi, kỹ sư TAB đang kiểm tra lưu lượng
Phối cảnh khái niệm AHU cấp gió qua đầu cuối HEPA, gió hồi về AHU. Mũi tên CGI minh họa hướng khí; không thay thế sơ đồ thi công hoặc kết quả đo thực tế.

1. TAB trong hệ thống HVAC là gì?

TAB là viết tắt của Testing – Adjusting – Balancing, gồm kiểm tra/đo lường, điều chỉnh và cân bằng. Công việc áp dụng được cho cả hệ thống không khí và hệ thống nước; trong phòng sạch, lưu lượng không khí, phân bố gió, áp suất và điều khiển thường là các vấn đề trọng tâm.

Testing: đo lưu lượng tổng AHU, gió cấp/hồi/thải, áp suất tĩnh, chênh áp phòng, trạng thái quạt và van. Số liệu thực tế phải được đặt cạnh giá trị thiết kế và điều kiện vận hành được ghi nhận.

Adjusting: thay đổi tốc độ quạt, vị trí damper, lưu lượng hoặc điểm đặt điều khiển theo quy trình đã phê duyệt. Không thể coi tăng tốc quạt là giải pháp cho mọi vị trí thiếu gió.

Balancing: điều phối lưu lượng giữa các tuyến, nhánh và đầu cuối để các phần của hệ thống cùng đáp ứng mục tiêu. Một AHU tổng lưu lượng 3.600 m³/h vẫn chưa hoàn thành TAB nếu một số miệng nhận quá nhiều và các miệng khác nhận quá ít.

2. Vì sao phòng sạch cần thực hiện TAB?

Đủ lưu lượng thiết kế. Phòng sạch có thể cần một lượng không khí cấp để phục vụ xử lý nhiệt ẩm, pha loãng và vận chuyển hạt, duy trì điều kiện công nghệ. TAB giúp xác nhận số liệu thực tế với cơ sở thiết kế.

Phân phối gió hợp lý. Tổng gió đủ không bảo đảm từng miệng hoặc vùng được cấp phù hợp. Đánh giá dòng khí tại khu quan trọng có thể phải thực hiện riêng, không thay thế bằng đo tổng lưu lượng.

Hỗ trợ chênh áp. Cân bằng gió cấp, hồi, thải và khí chuyển phòng tạo cơ sở vận hành cho pressure cascade. Chênh áp đo được còn chịu ảnh hưởng của độ kín, cửa và logic điều khiển.

Phát hiện lỗi lắp đặt/vận hành. TAB có thể tìm ra van chưa mở, quạt sai chế độ, ống bị cản, lọc bất thường, rò khí hoặc tín hiệu BMS chưa đúng.

Tạo dữ liệu nền. Báo cáo đo là căn cứ cho commissioning, nghiệm thu và so sánh về sau khi thay lọc, bảo trì hoặc cải tạo.

3. Phân biệt TAB, Commissioning và Cleanroom Qualification

Công việc Mục tiêu Ví dụ hạng mục
TAB Đo và điều chỉnh hệ HVAC Lưu lượng, van, quạt, áp suất và mạng phân phối
Commissioning Xác minh vận hành theo yêu cầu dự án Logic, liên động, trình tự, khả năng phối hợp thiết bị
Cleanroom Qualification Xác minh môi trường phòng sạch đáp ứng yêu cầu Hạt, HEPA, hướng dòng, phục hồi, chênh áp và phép thử khác nếu yêu cầu

Một phòng có lưu lượng cấp/hồi đúng vẫn có thể vượt giới hạn nồng độ hạt do lọc bị rò, nguồn phát hạt lớn, vệ sinh chưa đạt hoặc tổ chức dòng khí bất lợi. Ngược lại, một phép đo hạt đạt tại một thời điểm chưa chứng minh mọi trạng thái HVAC đã được cân bằng.

Đối với sản xuất dược phẩm vô trùng có áp dụng GMP, kế hoạch qualification phải tuân thủ chiến lược kiểm soát nhiễm bẩn và hệ thống quản lý chất lượng tương ứng.

4. Các thông số cần đo khi TAB phòng sạch

Thông số Đơn vị Công dụng
Lưu lượng gió cấp m³/h hoặc L/s Tổng AHU và mỗi miệng cấp
Lưu lượng hồi/thải m³/h hoặc L/s Xác minh cân bằng dòng không khí
Vận tốc không khí m/s Kiểm tra dòng tại tiết diện/vùng đo
Áp suất tĩnh Pa Kiểm tra điều kiện quạt và trở lực
Chênh áp giữa các phòng Pa Xác minh pressure cascade
Nhiệt độ, độ ẩm °C, %RH Kiểm tra điều kiện môi trường
Chênh áp qua lọc Pa Theo dõi trở lực bộ lọc
Tốc độ quạt hoặc tần số VFD rpm hoặc Hz Ghi lại chế độ vận hành

Tùy công năng, dự án có thể yêu cầu thêm trạng thái van, cảnh báo, tín hiệu điều khiển và kết quả đo tại nhiều chế độ. Phạm vi, dung sai và điều kiện chấp nhận phải được xác định trước trong kế hoạch TAB, không suy ra một ngưỡng chung từ nhãn ISO.

5. Thiết bị đo cân bằng gió TAB

Air Flow Hood/Balometer: đo lưu lượng qua miệng gió khi cấu tạo đầu cuối phù hợp với chụp và phương pháp của thiết bị. Lưu ý thiết bị có thể làm thay đổi đặc tính dòng hoặc gây sai số với miệng gió đặc biệt.

Anemometer: đo vận tốc bằng cánh quạt hoặc cảm biến dây nhiệt. Không được dùng một điểm vận tốc làm đại diện cho toàn bộ tiết diện khi dòng khí không đồng đều.

Pitot Tube và đồng hồ áp: dùng trong các phép khảo sát tiết diện ống gió. Cần đủ điểm đo và vị trí thích hợp; đo gần co/tê/quạt có thể bị ảnh hưởng bởi xoáy và biên dạng vận tốc.

Differential Pressure Meter: đo chênh áp giữa phòng và khu vực tham chiếu. Khi đo vài Pa đến vài chục Pa phải kiểm tra dải đo, độ phân giải, hiệu chuẩn và nhiễu do trạng thái cửa.

Particle Counter: dùng trong phép đo nồng độ hạt theo quy trình kiểm tra độ sạch; không thay thế chụp đo lưu lượng hoặc dụng cụ TAB.

Trên báo cáo nên có model, số serial, ngày hiệu chuẩn, phương pháp đo và người thực hiện để số liệu có thể truy xuất.

Kỹ sư phòng sạch sử dụng Air Flow Hood tại miệng gió cấp và đồng hồ chênh áp giữa phòng với hành lang
Số đo trên ảnh CGI đã được chỉnh cho nhất quán: 598 m³/h ≈ 166 L/s tại một miệng cấp; +15 Pa là giá trị chênh áp minh họa độc lập, không phải kết quả đo hiện trường hoặc giới hạn ISO.

6. Công thức tính lưu lượng gió và số lần trao đổi không khí

6.1. Quan hệ lưu lượng và vận tốc

Với vận tốc trung bình được xác định phù hợp:

Q = A × v, với Q (m³/s), A (m²), v (m/s).

Nếu cần m³/h: Q(m³/h) = A × v × 3.600.

Ví dụ tiết diện hữu hiệu 0,50 m², vận tốc trung bình 2,0 m/s thì Q = 0,50 × 2 × 3.600 = 3.600 m³/h. Cần đo đúng tiết diện và không lấy một điểm vận tốc làm trung bình khi dòng không đều.

6.2. Air Changes per Hour – ACH

ACH = Qsupply / Vroom, trong đó Qsupply tính m³/h, Vroom tính m³, đơn vị ACH là h⁻¹.

Trong hệ phòng sạch tuần hoàn, tổng gió cấp có thể gồm khí tuần hoàn và gió ngoài trời. ACH theo tổng gió cấp không đồng nghĩa với số lần thay toàn bộ không khí bằng gió tươi.

6.3. ISO 7 có bắt buộc 20 ACH không?

Không. ISO 14644-1:2015 phân loại độ sạch theo nồng độ hạt trong không khí, không quy định một giá trị ACH duy nhất để tất cả phòng ISO 7 mặc nhiên đạt. Lưu lượng phải được thiết kế theo phát sinh hạt, công năng, hiệu quả phân phối và các yêu cầu cụ thể.

7. Ví dụ tính lưu lượng cho phòng sạch

Xét ví dụ giả định, không phải định mức ISO:

Thông số Giá trị
Diện tích 60 m²
Chiều cao 3 m
Thể tích 180 m³
Tổng gió cấp thiết kế 3.600 m³/h
Sáu miệng cấp 600 m³/h mỗi miệng
Gió hồi 3.000 m³/h
Gió thải 300 m³/h

ACH = 3.600 / 180 = 20 h⁻¹. Đây chỉ là số lần cấp thể tích tương đương, không chứng minh cấp ISO.

Mỗi miệng được đặt mục tiêu 3.600 / 6 = 600 m³/h.

Chênh lệch lưu lượng sơ bộ (chưa xét các dòng chuyển phòng khác): Qnet = Qcấp − Qhồi − Qthải = 3.600 − 3.000 − 300 = +300 m³/h.

+300 m³/h biểu thị chênh lệch thể tích ở điều kiện tham chiếu tương đương; không chuyển trực tiếp thành chênh áp +10 Pa hoặc +15 Pa. Muốn biết chênh áp phải xem đường rò và đo thực tế.

Phối cảnh một phòng sạch 60 mét vuông cao 3 mét, gió cấp 3600, hồi 3000, thải 300 mét khối mỗi giờ và phép tính ACH 20 mỗi giờ
Ví dụ giả định: V=60×3=180 m³; ACH=3.600/180=20 h⁻¹; Qnet=3.600−3.000−300=+300 m³/h. Qnet không tự xác định được chênh áp phòng và ACH không chứng minh cấp ISO.

8. Ví dụ đo và cân bằng sáu miệng gió phòng sạch

Giả sử sáu miệng đều được thiết kế 600 m³/h. Kết quả As-Found của một phép đo ví dụ thứ nhất như sau:

Miệng gió Thiết kế (m³/h) Đo thực tế (m³/h) Sai lệch
SA-01 600 570 −5,00%
SA-02 600 625 +4,17%
SA-03 600 590 −1,67%
SA-04 600 600 0,00%
SA-05 600 630 +5,00%
SA-06 600 560 −6,67%
Tổng 3.600 3.575 −0,69%

Sai lệch (%) = (Qđo − Qthiết kế)/Qthiết kế × 100.

Ví dụ SA-06 = (560 − 600)/600 × 100 = −6,67%. Tổng bằng 3.575 m³/h, lệch khoảng −0,69% so với 3.600 m³/h; điều này không tự chứng minh mọi đầu cuối đạt.

Nếu tiêu chí của riêng dự án cho phép từng đầu cuối lệch ±10% và phép đo hợp lệ, các giá trị trên có thể đạt phần yêu cầu lưu lượng. ±10% không phải một giới hạn chấp nhận chung cho mọi phòng sạch do ISO 14644-1 quy định.

Nếu đo gió hồi 3.000 m³/h và thải 300 m³/h, chênh lưu lượng tính từ số liệu As-Found là 3.575 − 3.000 − 300 = +275 m³/h. Không thể kết luận áp suất phòng từ con số này.

9. Quy trình TAB hệ thống AHU và mạng ống gió phòng sạch

  1. Kiểm tra hồ sơ: bản vẽ, fan schedule, lưu lượng thiết kế từng phòng, danh mục miệng, sơ đồ ống/van, BMS, tiêu chí chấp nhận.
  2. Kiểm tra điều kiện sẵn sàng: AHU, quạt, lọc, coil, van, ống, thiết bị đầu cuối đã lắp đặt và xử lý lỗi rõ ràng.
  3. Thiết lập chế độ thử: quạt, VFD, damper và logic điều khiển ở trạng thái đã xác định; chờ ổn định.
  4. Đo tổng lưu lượng AHU: so sánh với thiết kế và tìm nguyên nhân thiếu tổng trước khi chỉnh đầu cuối.
  5. Đo lưu lượng các nhánh: ghi nhận nhánh dư hoặc thiếu và điểm bất lợi.
  6. Đo từng miệng cấp: dùng dụng cụ phù hợp, ghi phương pháp, thời điểm, trạng thái và kết quả.
  7. Điều chỉnh/cân bằng: ưu tiên xác định nguyên nhân nhánh thiếu; điều chỉnh damper/quạt theo trình tự.
  8. Đo gió hồi/thải: đối chiếu với cân bằng toàn phòng.
  9. Kiểm tra chênh áp phòng: đo khi cửa và điều khiển ở trạng thái quy định.
  10. Đo xác nhận và báo cáo: kiểm tra lại các nhánh bị ảnh hưởng, lập As-Found/As-Left và tồn đọng.
Mô hình mạng ống cấp của AHU tới sáu đầu cuối SA-01 đến SA-06 và trình tự đo tổng quạt, nhánh, từng miệng rồi điều chỉnh
Quy trình TAB gió cấp: đo tổng AHU → kiểm tra nhánh → đo sáu miệng → điều chỉnh và đo lại. Các nhánh và damper là phối cảnh khái niệm.

10. Cân chỉnh damper mà không làm mất cân bằng toàn hệ thống

Đóng bớt van của nhánh dư gió làm tăng trở lực của nhánh đó; phần lưu lượng có thể phân phối sang các nhánh khác, tùy đường đặc tính quạt và mạng. Không nên coi mỗi miệng gió là hệ độc lập.

Tăng tốc quạt có thể làm các nhánh đang dư càng dư, tăng tiếng ồn và điện năng nhưng không chữa được van sai trạng thái hoặc đoạn ống bị cản. Cần kiểm tra tuyến bất lợi và tổn thất, vì tuyến dài nhất không nhất thiết là tuyến có trở lực lớn nhất.

Sau khi điều chỉnh, phải chờ ổn định, đo lại các đầu cuối, tổng quạt và những điểm quan trọng. Xem thêm cách tính tổn thất cột áp hệ thống ống gió để hiểu nguồn trở lực trong mạng.

11. Kiểm tra chênh áp phòng sạch trong TAB

Pressure cascade thường được xây dựng để hỗ trợ kiểm soát hướng khí chuyển qua khe hở. Ví dụ giả định về áp suất tương đối:

Khu vực Giá trị minh họa
Hành lang ngoài 0 Pa
Phòng thay đồ +5 Pa
Hành lang sạch +10 Pa
Phòng sản xuất sạch +20 Pa

Với các đường trao đổi khí phù hợp, không khí có xu hướng chuyển từ khu áp suất cao sang thấp. Muốn kiểm tra đúng phải nêu hai không gian đo, chiều đặt ống đo, trạng thái cửa, chế độ quạt/van, thời điểm ổn định và độ chính xác thiết bị.

Đối với sản xuất thuốc vô trùng theo EU GMP Annex 1:2022, tài liệu có giá trị hướng dẫn tối thiểu 10 Pa giữa những phòng liền kề khác cấp sạch trong những điều kiện được nêu, không được suy rộng thành chuẩn 15 Pa cho mọi nhà máy. Một số khu vực containment cần áp suất âm hoặc phương án kiểm soát riêng, không dùng sao chép pressure cascade dương của phòng bảo vệ sản phẩm.

Bốn khu liên tiếp: hành lang ngoài 0 Pa, phòng thay đồ cộng 5 Pa, hành lang sạch cộng 10 Pa, phòng sản xuất sạch cộng 20 Pa; kỹ thuật viên đo chênh áp
Ví dụ Pressure Cascade áp suất tương đối 0/+5/+10/+20 Pa, xu hướng khí từ vùng áp suất cao sang thấp. Không phải giá trị bắt buộc cho mọi cấp sạch; hình khói là minh họa hướng dòng.

12. Quan hệ gió cấp, hồi, thải và chênh áp

Một dạng cân bằng lưu lượng tại trạng thái ổn định là:

Qsupply + Qtransfer-in + Qleak-in = Qreturn + Qexhaust + Qtransfer-out + Qleak-out.

Khi nhiệt độ, độ ẩm hoặc áp suất khác nhau đáng kể, phải cân bằng theo khối lượng, không chỉ cộng số m³/h ở những điều kiện khí khác nhau mà không điều chỉnh.

Chênh áp hình thành từ đặc tính dòng qua các khe hở và đường chuyển khí. Hai phòng đều dư +300 m³/h có thể có chênh áp khác nhau khi độ kín khác nhau.

Trong AHU phòng sạch, phần lớn khí cấp có thể là khí tuần hoàn. Tổng 3.600 m³/h không mặc nhiên là 3.600 m³/h gió ngoài trời. Xem thêm cấp gió tươi trong hệ thống HVAC.

13. Khi TAB hệ thống có HEPA Filter cần lưu ý gì?

Trở lực HEPA thay đổi có thể làm lưu lượng hoặc điểm làm việc quạt thay đổi theo kiểu điều khiển. Khi đo cần ghi nhận trạng thái bộ lọc, tránh làm hỏng vật liệu lọc, gioăng, khung và các bộ phận đầu cuối.

Đo đủ lưu lượng qua HEPA không thay thế thử rò tính toàn vẹn hệ lọc lắp đặt. Một đầu cuối đạt 600 m³/h nhưng có đường rò qua gioăng vẫn có thể không đạt phép thử kín lọc theo yêu cầu.

Trong ứng dụng dòng khí đơn hướng, ngoài lưu lượng còn có thể phải kiểm tra vận tốc tại lưới điểm đo, độ đồng đều và hướng dòng ở vùng làm việc. Không lấy một điểm ngay mặt lọc để đại diện cho cả vùng bảo vệ.

14. Phòng sạch UDAF và Non-UDAF có TAB giống nhau không?

Non-Unidirectional Airflow: thường tập trung kiểm tra tổng gió cấp, phân phối đầu cuối, hồi/thải và chênh áp; khi cần có thêm kiểm tra phục hồi và quan sát hướng dòng khí.

Unidirectional Airflow (UDAF): có thể yêu cầu đo vận tốc và độ đồng đều tại vùng xác định, đánh giá hướng dòng, ảnh hưởng người/thiết bị và khả năng bảo vệ thao tác quan trọng. Tổng lưu lượng không đủ chứng minh dòng đơn hướng đạt yêu cầu.

Phép thử Airflow Visualization phải dùng phương pháp phù hợp, tránh đưa tạp chất vào môi trường hoặc ảnh hưởng quá trình sản xuất. Nếu cần ghi hình, phải lưu dữ liệu theo kế hoạch kiểm tra.

15. Vì sao TAB đạt nhưng phòng sạch chưa đạt ISO?

Các nguyên nhân có thể gồm: lọc HEPA rò, nguồn phát hạt từ công nghệ/con người, dòng không khí tạo vùng tích tụ, vệ sinh không đạt, trạng thái phân loại không phù hợp với yêu cầu hoặc thiết bị/phương pháp đếm hạt sai.

Bởi vậy kết quả TAB hợp lệ chỉ chứng minh những hạng mục đo/cân chỉnh cụ thể trong điều kiện được ghi nhận, không tự động chứng minh cấp độ sạch hoặc kiểm soát vi sinh.

16. Những lỗi thường gặp khi TAB phòng sạch

  1. Chỉ đo tổng lưu lượng AHU, bỏ qua từng đầu cuối.
  2. Chỉ đo gió cấp, không đo hồi và thải.
  3. Tăng quạt khi thiếu gió mà chưa kiểm tra van/ống/lọc.
  4. Không kiểm tra chênh áp qua lọc và tình trạng lọc.
  5. Cân lưu lượng nhưng bỏ qua độ kín phòng.
  6. Dùng dụng cụ hoặc phương pháp không phù hợp.
  7. Đo khi hệ thống đang dao động hoặc điều khiển chưa ổn định.
  8. Không ghi trạng thái cửa tại thời điểm đo áp suất.
  9. Không đo lại sau khi điều chỉnh damper.
  10. Nhầm TAB với chứng nhận cấp sạch ISO.
  11. Không kiểm tra BMS hoặc chế độ khác của hệ.
  12. Không ghi đủ As-Found/As-Left nên không truy xuất được hiệu quả điều chỉnh.

17. Báo cáo TAB phòng sạch cần những thông tin gì?

Một báo cáo có thể gồm tên công trình, khu vực, mã AHU/phòng, ngày đo, đơn vị/người đo, người kiểm tra, thông tin thiết bị đo và hiệu chuẩn, phương pháp đo, lưu lượng thiết kế, As-Found, As-Left, sai lệch, trạng thái cửa/van/BMS và hạng mục còn tồn đọng.

As-Found là kết quả ban đầu; As-Left là kết quả sau điều chỉnh tại điều kiện đã ghi nhận. Ví dụ dưới đây là bộ số liệu thứ hai để minh họa báo cáo trên ảnh 06, tách biệt với bộ số liệu khảo sát trong Mục 8:

Miệng gió Thiết kế (m³/h) As-Found (m³/h) As-Left (m³/h)
SA-01 600 586 602
SA-02 600 592 598
SA-03 600 610 600
SA-04 600 579 601
SA-05 600 606 599
SA-06 600 589 600
Tổng 3.600 3.562 3.600

Tổng As-Found = 3.562 m³/h, tổng As-Left = 3.600 m³/h. Các số liệu này minh họa cách trình bày thay đổi không phải kết quả nghiệm thu thật. Kết luận đạt/chưa đạt phải dựa trên tiêu chí dự án, sai số phép đo và các phép kiểm tra liên quan; việc tổng As-Left bằng tổng thiết kế không đủ chứng minh mọi yêu cầu phòng sạch đã đạt.

Báo cáo chênh áp nên nêu rõ hai khu vực, giá trị thiết kế, giá trị đo và trạng thái cửa. Kết luận phải phân tách hạng mục đạt, tồn đọng và việc cần kiểm tra lại.

Kỹ sư xem bảng báo cáo TAB sáu miệng gió, mỗi miệng thiết kế 600, tổng As-Found 3562 và As-Left 3600 mét khối mỗi giờ
Ví dụ báo cáo minh họa riêng ở Mục 17: tổng As-Found 3.562 m³/h, As-Left 3.600 m³/h. Dấu kiểm xanh trong CGI chỉ minh họa checklist, không chứng minh hệ phòng sạch thực tế đã nghiệm thu.

18. Các tiêu chuẩn liên quan TAB và kiểm tra phòng sạch

ISO 14644-1:2015: phân loại độ sạch không khí theo nồng độ hạt, không thay thế quy trình cân chỉnh ống gió.

ISO 14644-3:2019: tập hợp các phương pháp thử cho phòng sạch; cần đối chiếu đúng phép thử và điều kiện áp dụng.

ISO 14644-4:2022: liên quan xác định yêu cầu, thiết kế, xây dựng và khởi động phòng sạch.

ANSI/ASHRAE Standard 111-2024: phương pháp đo, thử, điều chỉnh, cân bằng và báo cáo hiệu suất của hệ HVAC, gồm các phần liên quan hệ khí và nước.

NEBB TAB Procedural Standard: tính đến 2026 đã có ấn bản thứ mười phát hành ngày 01/09/2026. NEBB cũng có tiêu chuẩn quy trình riêng về kiểm tra hiệu suất phòng sạch, không đánh đồng hai tài liệu.

EU GMP Annex 1 (2022): cần đối chiếu khi công trình thuộc lĩnh vực thuốc vô trùng áp dụng GMP, gồm các yêu cầu kiểm soát nhiễm bẩn, chênh áp, dòng khí và tái thẩm định.

Các tài liệu chuẩn có thể được bảo hộ bản quyền. Bài diễn giải độc lập và không phát hành lại toàn văn tiêu chuẩn.

19. Checklist TAB phòng sạch trước nghiệm thu

Nhóm Câu hỏi kiểm tra
Hồ sơ Có bản vẽ, mục tiêu và tiêu chí phê duyệt?
AHU Quạt, lọc, coil, điều khiển đã sẵn sàng?
Ống gió Đã xử lý rò/cản trở/lỗi lắp đặt rõ ràng?
Cấp/hồi/thải Đã đo tổng và các tuyến/đầu cuối cần thiết?
Van gió Đã ghi vị trí và trạng thái cuối?
Chênh áp Đã đo đúng hai khu và trạng thái cửa?
HEPA Có thử rò riêng khi yêu cầu?
Dòng khí Có kiểm tra hình thái/hướng khí khi yêu cầu?
Độ sạch Có kết quả phân loại hạt riêng khi yêu cầu?
Điều khiển Các chế độ BMS đã được kiểm tra?
Thiết bị đo Có tình trạng hiệu chuẩn và truy xuất?
Báo cáo Có As-Found/As-Left, nhận xét và tồn đọng?

20. Câu hỏi thường gặp

TAB phòng sạch là gì?

Quá trình đo, điều chỉnh và cân bằng hệ HVAC nhằm đạt các điều kiện thiết kế được xác định trong một trạng thái vận hành có kiểm soát.

TAB có bắt buộc ở mọi phòng sạch không?

Phải xác định yêu cầu đo xác minh theo dự án, công năng, hợp đồng và tài liệu áp dụng. Phạm vi TAB cụ thể không nhất thiết giống nhau giữa các công trình.

TAB có phải là kiểm tra cấp sạch ISO không?

Không. Phân loại độ sạch theo ISO 14644-1 cần đo nồng độ hạt bằng phương pháp phù hợp.

ISO 7 có nhất thiết 20 ACH không?

Không. ISO 14644-1 không xác lập cấp ISO chỉ từ ACH.

Chênh áp 15 Pa có bảo đảm cấp sạch không?

Không. Chênh áp liên quan hướng chuyển khí, còn phân loại độ sạch dựa trên phép đo hạt.

Air Flow Hood đủ để nghiệm thu toàn hệ thống không?

Không. Chụp đo chỉ phục vụ những phép đo lưu lượng phù hợp; có thể còn cần đo áp suất, hệ hồi/thải, điều khiển, HEPA và phép thử phòng sạch khác.

Thay HEPA có cần TAB lại không?

Cần đánh giá tác động đến lưu lượng, trở lực và điều kiện vận hành. Phạm vi kiểm tra lại phụ thuộc hệ thống và quy trình kiểm soát thay đổi.

Vì sao tăng tốc AHU mà nhánh cuối vẫn thiếu gió?

Có thể do van, cản trở mạng, fitting, phân phối trở lực hoặc lỗi dữ liệu; phải tìm nguyên nhân và cân chỉnh theo quy trình.

Sau cải tạo phòng sạch có cần TAB lại không?

Cần xem xét mức thay đổi ở thiết bị, lọc, ống, điều khiển, ranh giới phòng, công năng để lập kế hoạch đo kiểm/tái xác minh.

21. Kết luận

Cân bằng gió TAB giúp kết nối các thông số thiết kế HVAC với điều kiện vận hành thực tế của phòng sạch. Quy trình cần bắt đầu bằng hồ sơ và điều kiện thử, sau đó đo tổng AHU, từng nhánh và đầu cuối, điều chỉnh damper/quạt phù hợp, đo hồi/thải, xác minh chênh áp và lập báo cáo truy xuất được.

Tổng lưu lượng đúng chưa chắc phân phối gió đúng; chênh áp đúng chưa chứng minh cấp độ sạch. TAB cần phối hợp với commissioning và những phép thử cleanroom qualification phù hợp với yêu cầu công trình.

Trình tự tham khảo: Thiết kế → Lắp đặt → Kiểm tra hệ thống → TAB → Commissioning → Qualification theo phạm vi áp dụng → Vận hành/giám sát. Các việc có thể đan xen và cần thực hiện lại khi phát hiện lỗi.

Một hệ thống HVAC phòng sạch tốt không chỉ đúng trên bản vẽ, mà còn phải được đo kiểm, hiệu chỉnh, xác nhận và duy trì trong điều kiện thực tế.


Tài liệu tham khảo

  1. ISO 14644-1:2015 – Classification of air cleanliness by particle concentration.
  2. ISO 14644-3:2019 – Test methods.
  3. ISO 14644-4:2022 – Design, construction and start-up.
  4. ASHRAE Standard 111-2024 – Measurement, Testing, Adjusting and Balancing.
  5. NEBB Procedural Standard for TAB, 10th Edition (2026).
  6. NEBB – Procedural Standards, including cleanroom testing.
  7. European Commission – EU GMP Annex 1: Manufacture of Sterile Medicinal Products.
  8. WHO – Good manufacturing practices for HVAC systems for non-sterile pharmaceutical products, TRS 1019 Annex 2.

Bài được DuyHVAC biên soạn độc lập. Các giá trị 60 m², 3.600 m³/h, 600 m³/h/miệng, số đo, chênh áp và hiển thị của thiết bị trong hình CGI đều là ví dụ học tập. Không sử dụng như ngưỡng bắt buộc hay kết quả nghiệm thu hiện trường.

Viết một bình luận

Tiếp tục tìm hiểu

Bài viết liên quan