BS EN 12101-6:2005 là phiên bản tiêu chuẩn châu Âu được Anh quốc chấp nhận, liên quan đến hệ thống kiểm soát khói bằng chênh lệch áp suất (Pressure Differential Systems – PDS). Tiêu chuẩn từng được sử dụng làm cơ sở kỹ thuật cho hệ thống bảo vệ buồng thang thoát nạn, sảnh đệm, hành lang và không gian phục vụ chữa cháy trong những phạm vi phù hợp.
Trong thiết kế HVAC/PCCC, tăng áp chống khói nhằm tạo điều kiện áp suất và dòng không khí để hạn chế khói xâm nhập vào khu vực được bảo vệ. Một hệ thống đúng không chỉ tạo được áp suất khi cửa đóng, mà còn phải đáp ứng các trạng thái mở cửa, lưu lượng rò lọt, thoát khí, lực mở cửa và điều khiển.
BS EN 12101-6:2005 đã được thay thế vào năm 2022. Khi nghiên cứu hồ sơ cũ hoặc thiết kế công trình mới, cần phân biệt phiên bản lịch sử với bộ tiêu chuẩn hiện hành. Bài do DuyHVAC biên soạn độc lập; không phát hành bản sao tiêu chuẩn có bản quyền.

1. BS EN 12101-6:2005 là tiêu chuẩn gì?
Tên tiếng Anh của tiêu chuẩn là Smoke and heat control systems – Part 6: Specification for pressure differential systems – Kits. Đây là một phần của bộ EN 12101 về hệ thống kiểm soát khói và nhiệt.
Hệ thống PDS kiểm soát chuyển động không khí qua các ranh giới như cửa đi, khe hở và các vị trí chuyển tiếp. Ở giải pháp tăng áp, buồng thang hoặc khu được bảo vệ có áp suất cao hơn khu vực lân cận, góp phần cản khói xâm nhập từ nơi có cháy.
| Hạng mục | Thông tin |
|---|---|
| Mã tiêu chuẩn | BS EN 12101-6:2005 |
| Tổ chức phát hành phiên bản Anh | British Standards Institution (BSI) |
| Năm xuất bản | 2005 |
| Nội dung | Hệ thống chênh lệch áp suất và bộ thiết bị liên quan |
| Trạng thái | Đã được thay thế |
| Các tài liệu thay thế | BS EN 12101-6:2022 và BS EN 12101-13:2022 |
BSI ghi nhận phiên bản 2005 được duy trì đến ngày 21/9/2022 và có tài liệu đính chính năm 2006. Khi đối chiếu hồ sơ cũ, cần xác định phiên bản, các sửa đổi và yêu cầu được dự án viện dẫn.
2. Hệ thống tăng áp chống khói hoạt động theo nguyên lý nào?
Trong sự cố cháy, khói có thể lan truyền do chênh áp, lực nổi của khí nóng, hiệu ứng ống khói, gió ngoài trời và tác động của hệ cơ khí. Hệ thống tăng áp tạo quan hệ áp suất theo hướng giúp bảo vệ không gian thoát nạn.
Một tuyến nguyên lý có thể là quạt tăng áp → ống cấp → buồng thang bảo vệ → khe cửa hoặc cửa mở → hành lang → đường thoát khí phù hợp. Điều kiện thực tế còn phụ thuộc nhiều trạng thái cửa và hệ thống khác của tòa nhà.
Khi cửa đóng
Không khí rò qua khe cửa và những điểm không kín của kết cấu. Quạt phải bù lượng rò, đồng thời giữ chênh áp ở mức được yêu cầu.
Khi cửa mở
Diện tích trao đổi không khí tăng mạnh. Khi đó, yêu cầu lưu lượng có thể lớn hơn nhiều so với trạng thái cửa đóng; dòng khí cần đi theo hướng có lợi nhằm hạn chế khói tràn vào vùng được bảo vệ.
Giới hạn áp suất
Chênh áp quá cao có thể gây khó khăn khi mở cửa thoát nạn. Do vậy, tăng áp chống khói không phải bài toán “áp suất càng cao càng tốt”.

3. BS EN 12101-6:2005 áp dụng cho những không gian nào?
Hệ thống chênh lệch áp suất có thể được sử dụng theo giải pháp phù hợp để bảo vệ buồng thang, hành lang, sảnh đệm, đường tiếp cận và tuyến phục vụ chữa cháy. Phạm vi cụ thể cần đọc theo tiêu chuẩn và cơ sở thiết kế của công trình.
Tăng áp và hút khói không phải cùng một hệ thống. Tăng áp tạo áp suất dương trong khu cần bảo vệ; hút khói chủ động thải sản phẩm cháy khỏi không gian được chỉ định. Hai hệ có thể phối hợp, nhưng phải tính ảnh hưởng lẫn nhau đến hướng dòng và chênh lệch áp suất.
4. Các nhóm ứng dụng trong BS EN 12101-6:2005
Phiên bản năm 2005 từng đề cập các lớp A, B, C, D, E và F gắn với những chiến lược bảo vệ, thoát nạn và chữa cháy khác nhau.
| Lớp lịch sử | Chiến lược liên quan – diễn giải khái quát |
|---|---|
| Class A | Bảo vệ theo chiến lược có thể ở lại khu vực an toàn |
| Class B | Bảo vệ thoát nạn và hỗ trợ chữa cháy |
| Class C | Thoát nạn đồng thời |
| Class D | Không gian có người đang ngủ |
| Class E | Thoát nạn theo giai đoạn |
| Class F | Phục vụ chữa cháy và thoát nạn theo cấu hình xác định |
Bảng chỉ hỗ trợ nhận diện lịch sử, không phải bảng tiêu chí thiết kế được trích từ tiêu chuẩn. Không ghép các giá trị áp suất của một lớp với điều kiện mở cửa của lớp khác; cũng không mặc định phân loại này chuyển nguyên vẹn sang BS EN 12101-13:2022.
5. Vì sao BS EN 12101-6:2005 được thay thế?
Năm 2022, các nội dung từng được tập hợp trong phiên bản cũ được tách rõ phạm vi giữa hai tài liệu:
BS EN 12101-6:2022 – Bộ thiết bị PDS
Tập trung vào đặc tính và phương pháp thử của các bộ thiết bị (kits) và những thành phần phục vụ hệ thống chênh áp. Đây không phải tài liệu duy nhất để tính toàn bộ hệ tăng áp của tòa nhà.
BS EN 12101-13:2022 – Thiết kế hệ thống PDS
Tập trung vào phương pháp thiết kế, tính toán, lắp đặt, thử nghiệm nghiệm thu, kiểm tra định kỳ và bảo trì.
| Nội dung | Bản 2005 | Bộ năm 2022 |
|---|---|---|
| Trạng thái | Đã thay thế | Hai tài liệu có phạm vi tương ứng |
| Bộ thiết bị | Có đề cập | BS EN 12101-6:2022 |
| Tính toán và thiết kế | Có đề cập | BS EN 12101-13:2022 |
| Nghiệm thu và bảo trì | Có đề cập | BS EN 12101-13:2022 |
Kỹ sư cần đối chiếu cả phần thiết bị và phần thiết kế theo phạm vi áp dụng của dự án. Không lấy rời rạc những điều khoản từ bản 2005 ghép với bộ 2022.
6. Thông số cần quan tâm khi thiết kế tăng áp
| Đại lượng | Ý nghĩa |
|---|---|
| ΔP | Chênh áp giữa hai không gian |
| Q | Lưu lượng khí |
| A | Diện tích cửa hoặc khe rò |
| v | Vận tốc dòng khí |
| ρ | Khối lượng riêng không khí |
| Cd | Hệ số lưu lượng |
| ΔPfan | Áp suất quạt ở điểm làm việc |
| Door opening force | Lực mở cửa theo phương pháp đánh giá tương ứng |
Cần tính toán lưu lượng theo độ kín, số cửa, trạng thái cửa, đường thoát khí, điều kiện áp suất và những tổn thất trên tuyến cấp. Áp suất quạt không đồng nhất với chênh áp mục tiêu giữa buồng thang và hành lang.
7. Ví dụ tính lưu lượng qua cửa mở
Quan hệ cơ bản với vận tốc trung bình tương đối đồng đều là:
Q = A × v
Trong đó Q có đơn vị m³/s, A có đơn vị m² và v có đơn vị m/s.
Giả sử cửa rộng 0,9 m, cao 2,1 m, vận tốc trung bình mục tiêu giả định là 1,0 m/s.
- Diện tích cửa: A = 0,9 × 2,1 = 1,89 m².
- Lưu lượng: Q = 1,89 × 1,0 = 1,89 m³/s.
- Chuyển đổi: 1,89 × 3.600 = 6.804 m³/h.
Đây là phép tính minh họa, không phải định mức vận tốc của BS EN 12101-6:2005 hoặc BS EN 12101-13:2022. Không sử dụng riêng kết quả 6.804 m³/h để chọn quạt tăng áp cho cả công trình.
8. Ví dụ tính lưu lượng rò khí khi cửa đóng
Một đường rò có thể được mô hình hóa sơ bộ theo quan hệ lỗ mở:
Q = Cd × A × √(2 × ΔP / ρ)
Trong đó Cd là hệ số lưu lượng không thứ nguyên, A là diện tích rò (m²), ΔP là chênh áp (Pa), ρ là khối lượng riêng (kg/m³).
Ví dụ giả định:
| Đại lượng | Giá trị |
|---|---|
| Diện tích rò A | 0,03 m² |
| Cd | 0,60 |
| ΔP | 30 Pa |
| ρ | 1,20 kg/m³ |
Q = 0,60 × 0,03 × √(2 × 30 / 1,20) = 0,018 × √50 ≈ 0,127 m³/s ≈ 458 m³/h.
Đây chỉ là lưu lượng lý thuyết của một đường rò giả định, không phải lưu lượng quạt tăng áp buồng thang. Hệ thống thực tế có nhiều đường rò, chênh áp thay đổi theo tầng và điều kiện cửa khác nhau. Phương pháp chính thức phải theo tiêu chuẩn được áp dụng.

9. Tăng áp 50 Pa có phải yêu cầu cho mọi hệ thống không?
Không. Giá trị 50 Pa xuất hiện trong những tình huống thiết kế lịch sử nhưng không phải yêu cầu mặc định cho mọi cầu thang, sảnh đệm, hoặc trạng thái cửa mở. Phải xác định đúng phiên bản, chiến lược và kịch bản kiểm tra.
Chênh áp phòng không phải cột áp quạt
Quạt còn phải thắng tổn thất ở louver, đường ống, cút, tê, van và miệng cấp; do đó không thể chọn quạt chỉ bằng chênh áp cần tạo giữa hai phòng.
Chênh áp ảnh hưởng lực tác động lên cửa
Với cửa có diện tích 1,89 m² và chênh áp giả định 40 Pa, lực tổng hợp vuông góc do áp suất gây ra là:
F = ΔP × A = 40 × 1,89 = 75,6 N.
75,6 N không phải lực cần kéo ở tay nắm. Khi đánh giá thao tác mở cửa phải xét mômen bản lề, vị trí tay nắm, tay co, chốt khóa, gioăng và những điều kiện cơ khí khác.
10. Quy trình thiết kế hệ thống tăng áp cầu thang
- Xác định loại buồng thang: loại hình, công năng, kết nối, yêu cầu pháp lý.
- Xác định chiến lược kiểm soát khói: khu tăng áp, khu không tăng áp, đường thoát khí.
- Xây dựng mô hình rò khí: cửa, khe, vách, xuyên kỹ thuật.
- Xác định trạng thái cửa: đóng, một hoặc nhiều cửa mở theo yêu cầu.
- Tính lưu lượng và chênh áp: xác định từng tình huống bất lợi.
- Tính tổn thất mạng cấp: ống, miệng, phụ kiện, van, cửa lấy gió.
- Chọn quạt và điều khiển: đáp ứng điểm làm việc cùng các trạng thái cửa.
- Phối hợp PCCC/điện: tín hiệu, nguồn, độ tin cậy.
- Kiểm tra an toàn cửa: khả năng mở cửa, áp suất bất lợi.
- Thử nghiệm, nghiệm thu và bảo trì: đo, lập biên bản, duy trì chế độ kiểm tra.
Có thể tham khảo thêm bài Tính tổn thất cột áp hệ thống ống gió để hiểu vì sao cột áp quạt không thể lấy trực tiếp bằng áp suất mục tiêu ở cầu thang.
11. Hệ thống tăng áp trong QCVN 06 tại Việt Nam
Khi thiết kế tại Việt Nam, BS EN 12101 không tự động thay thế quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Phải kiểm tra QCVN 06:2022/BXD, Sửa đổi 1:2023 và các văn bản liên quan áp dụng tại thời điểm dự án.
Ngày 28/9/2026, Bộ Xây dựng công bố Văn bản hợp nhất số 92/2026/VBHN-TT-BXD phục vụ tra cứu quy chuẩn sau sửa đổi; đây không phải một QCVN 06:2026 mới.
- Buồng thang N1: được xác định theo giải pháp ngăn nhiễm khói với lối vào qua vùng đệm không khí; không mặc định mọi N1 có quạt tăng áp.
- Buồng thang N2: sử dụng áp suất dương trong buồng thang trong trường hợp cháy, theo các điều kiện áp dụng.
- Buồng thang N3: sử dụng khoang đệm ngăn cháy có áp suất dương ở lối vào buồng thang.
Có thể xem Phân biệt các loại thang thoát hiểm trong thiết kế để hiểu sự khác biệt L1, L2, N1, N2, N3. Không lấy giá trị từ tiêu chuẩn nước ngoài áp vào QCVN 06 mà không có cơ sở pháp lý và thiết kế phù hợp.
12. Các yếu tố khiến kết quả thực tế khác tính toán
Stack effect (hiệu ứng ống khói): chênh lệch nhiệt độ trong/ngoài gây phân bố áp suất thay đổi theo chiều cao.
Gió ngoài trời: làm thay đổi áp suất ở cửa lấy khí và đường thoát khí.
Độ kín cửa/vách: khác biệt thi công làm thay đổi tổng rò khí.
Trạng thái cửa: khi nhiều cửa mở, đặc tính hệ thống thay đổi mạnh.
Phân phối khí: cấp tại một vị trí có thể không tạo chênh áp đồng đều cho nhiều tầng.
Tương tác hệ hút khói: đường hút khói và tăng áp có thể tác động lẫn nhau. Phương án phải xét các chế độ vận hành đồng thời thay vì đánh giá độc lập.

13. Những thiết bị có thể có trong hệ PDS
| Thành phần | Chức năng |
|---|---|
| Quạt tăng áp | Cung cấp lưu lượng, áp suất |
| Ống gió và miệng cấp | Dẫn, phân phối khí vào khu bảo vệ |
| Van/damper | Điều tiết hoặc kiểm soát dòng khí |
| Cảm biến chênh áp | Theo dõi điều kiện áp suất |
| Tủ/bộ điều khiển | Thực hiện logic điều khiển |
| Đường thoát khí | Tạo đường đi cho dòng khí qua vùng liên quan |
| Nguồn điện/tín hiệu kích hoạt | Duy trì vận hành theo chức năng hệ thống |
Các đặc tính chịu nhiệt, duy trì chức năng và các yêu cầu thử nghiệm của thiết bị phải xác định theo tiêu chuẩn áp dụng. Không lấy quạt HVAC tiện nghi thay cho hệ thống an toàn cháy chỉ vì đủ lưu lượng/cột áp.

14. Điều khiển khi cửa đóng và cửa mở
Cùng một lưu lượng quạt, khi cửa đóng diện tích rò nhỏ, áp suất có thể tăng cao; khi cửa mở, lưu lượng qua cửa tăng và chênh áp có thể giảm. Cần thiết kế điều khiển theo kịch bản yêu cầu.
Phương án có thể gồm biến tần điều chỉnh tốc độ, van điều tiết, giải pháp xả bớt áp hoặc điều khiển phối hợp. Đối với hệ thống bảo vệ sinh mạng, phải đánh giá các trạng thái lỗi, nguồn điện và tín hiệu điều khiển.
Một hệ chỉ đạt áp suất khi mọi cửa đóng chưa chứng minh đã đáp ứng điều kiện thoát nạn khi cửa mở.
15. Nghiệm thu hệ thống tăng áp chống khói
Nghiệm thu phải dựa trên cơ sở thiết kế được phê duyệt và tiêu chuẩn áp dụng.
- Đo chênh áp: tại các khu được yêu cầu với trạng thái cửa tương ứng.
- Đo lưu lượng/vận tốc: theo phương pháp đo của từng tình huống.
- Kiểm tra lực mở cửa: dùng phương pháp phù hợp, không đánh đồng lực tổng áp suất với lực tay nắm.
- Kiểm tra đường thoát khí: xác nhận van và cửa thoát hoạt động.
- Kiểm tra kích hoạt: tín hiệu hệ báo cháy, vận hành, điều khiển.
- Kiểm tra lỗi/nguồn điện: những tình huống được hồ sơ yêu cầu.
- Lập hồ sơ: bản vẽ, thông số thiết bị, kết quả đo, kế hoạch kiểm tra định kỳ.
BS EN 12101-13:2022 bao gồm cả nghiệm thu, thử nghiệm định kỳ và bảo trì; không nên chỉ tính toán rồi bỏ qua kiểm tra thực địa.

16. Những lỗi thường gặp với BS EN 12101-6:2005
- Coi bản 2005 là phiên bản mới nhất mà không kiểm tra bộ 2022.
- Chọn quạt theo con số 50 Pa, không tính tuyến ống và tổn thất.
- Chỉ tính cửa đóng mà bỏ qua trường hợp mở cửa.
- Bỏ qua lực mở cửa và an toàn thoát nạn.
- Thiếu đường thoát khí khi cửa mở.
- Không xét hiệu ứng ống khói trong nhà cao tầng.
- Nhầm tăng áp với hút khói.
- Ghép tiêu chí của các phiên bản khác nhau.
- Không thử đúng các trạng thái vận hành thực tế.
- Bỏ qua yêu cầu pháp lý và quy chuẩn Việt Nam.
17. Download BS EN 12101-6:2005 ở đâu hợp pháp?
BS EN 12101 là bộ tiêu chuẩn có bản quyền. Việc tìm được một PDF trực tuyến không đồng nghĩa có quyền tải, dùng hoặc chia sẻ bản đó.
Trang lịch sử BS EN 12101-6 tại BSI
Phiên bản thiết bị 2022
Phiên bản thiết kế và nghiệm thu 2022
Công cụ tra cứu bản quyền
BSI Knowledge và các thư viện, nguồn tài liệu được cấp phép.
DuyHVAC không cung cấp bản sao PDF toàn văn khi chưa có quyền phân phối. Quyền xem trước không có nghĩa được phép phát hành lại.
18. Checklist đối chiếu hồ sơ thiết kế cũ
| Nhóm | Câu hỏi kiểm tra |
|---|---|
| Phiên bản | Hồ sơ viện dẫn bản 2005 hay bản 2022? |
| Không gian | Bảo vệ buồng thang, sảnh hay khu nào? |
| Chiến lược | Điều kiện cửa và mục tiêu chống khói đã rõ chưa? |
| Quy định | QCVN 06 và các yêu cầu khác áp dụng thế nào? |
| Tính toán | Đã xét rò khí, cửa mở, chênh áp, lưu lượng? |
| Thiết bị | Quạt, ống, van, điều khiển đáp ứng yêu cầu? |
| Cửa | Có đánh giá lực mở cửa và an toàn? |
| Phối hợp | Hệ hút khói và tăng áp có ảnh hưởng nhau? |
| Nghiệm thu | Có biên bản và trạng thái thử đúng yêu cầu? |
| Bảo trì | Có lịch kiểm tra định kỳ và quản lý thay đổi? |
19. Câu hỏi thường gặp
BS EN 12101-6:2005 còn hiệu lực không?
BSI ghi nhận phiên bản 2005 đã bị thay thế năm 2022. Tài liệu cũ vẫn hữu ích khi đối chiếu cơ sở thiết kế lịch sử.
Bản 2005 được thay bằng tài liệu nào?
BS EN 12101-6:2022 về bộ thiết bị và BS EN 12101-13:2022 về thiết kế, tính toán, lắp đặt, nghiệm thu, bảo trì PDS.
Nên dùng phần 6 hay phần 13 năm 2022?
Đối với thiết kế, phần 13 là nguồn trọng tâm; phần 6 liên quan yêu cầu bộ thiết bị. Phải đọc trong đúng phạm vi và yêu cầu dự án.
Cầu thang có phải luôn đạt 50 Pa?
Không. Giá trị phải đọc trong đúng phương án, điều kiện và tài liệu áp dụng.
Có thể dùng quạt HVAC thông thường?
Không nên lựa chọn chỉ theo cột áp và lưu lượng; phải kiểm tra tất cả yêu cầu của thiết bị phục vụ an toàn cháy.
Quạt chạy nhưng chênh áp không đạt vì sao?
Có thể do đường rò lớn, cửa mở, phân phối khí không phù hợp, quạt thiếu lưu lượng hoặc điều khiển không đáp ứng.
Tăng áp và hút khói hành lang có phải một hệ thống?
Không. Chúng có thể phối hợp nhưng có nguyên lý và tiêu chí đánh giá khác nhau.
Có thể tải miễn phí toàn văn bản 2005?
Chỉ khi nguồn có quyền cấp phép phù hợp; nên kiểm tra BSI hoặc thư viện được cấp phép.
20. Kết luận
BS EN 12101-6:2005 có ý nghĩa đối với việc nghiên cứu và kiểm tra các hệ kiểm soát khói bằng chênh lệch áp suất trong hồ sơ lịch sử. Từ năm 2022, nội dung được phân tách thành BS EN 12101-6:2022 về bộ thiết bị và BS EN 12101-13:2022 về thiết kế, nghiệm thu, bảo trì.
Một hệ thống tăng áp đúng không chỉ đạt chênh áp khi cửa đóng mà phải đáp ứng các trạng thái cửa, bù rò khí, kiểm soát dòng khí và an toàn mở cửa. Tại Việt Nam, cần đối chiếu quy chuẩn và cơ sở áp dụng đã được phê duyệt.
Hệ thống tăng áp chống khói phải được đánh giá bằng chiến lược bảo vệ, mô hình tính toán, thiết bị và kết quả thử nghiệm phù hợp — không bằng một con số áp suất duy nhất.
Tài liệu tham khảo
- BSI – BS EN 12101-6, lịch sử và phiên bản.
- BSI – BS EN 12101-6:2022.
- BSI – BS EN 12101-13:2022.
- BSI Knowledge.
- NBS – hồ sơ BS EN 12101-6:2005 và đính chính 2006.
- Bộ Xây dựng – Văn bản hợp nhất 92/2026/VBHN-TT-BXD.
- QCVN 06:2022/BXD – Quy chuẩn an toàn cháy cho nhà và công trình, cùng Sửa đổi 1:2023.
Ghi chú: Bài do DuyHVAC biên soạn độc lập. Các phép tính và thông số trong ảnh chỉ là ví dụ, không phải bảng tiêu chuẩn hoặc hồ sơ thiết kế được phê duyệt. Khi áp dụng phải kiểm tra tài liệu được cấp phép, quy định hiện hành và thiết kế cụ thể.



